ROZPOZNAJ STRONNOŚĆ DZIECKA
Wojciech Brejnak
Prawostronny model czynnościowy człowieka, jakkolwiek statystycznie najczęstszy, to jednak nie jest jedyny. Od kilku do kilkunastu procent ludzi ma dominującą (sprawniejszą, silniejszą) lewą stronę ciała. Statystyka określa granice procentowe "od-do", ponieważ later-alizacja może różnie przejawiać się. Zdecydowanie lewostronnie zlateralizowanych jest niewielu. Ponadto lateralizacja nie zjawia się w postaci gotowej od razu w momencie urodzenia, lecz nasila się stopniowo wraz z wiekiem oraz ogólnym rozwojem ruchowym dziecka.
Jak rozpoznać stronność dziecka, skoro niemowlęta z reguły dobrze i chętnie posługują się jedną i drugą ręką? Sprawa więc nie jest łatwa. Dzieci z reguły już około 15 dnia życia zaczynają przyglądać się swej prawej ręce, a dopiero około 40 dnia - lewej. To jeszcze jednak o niczym nie przesądza, bo około 10-12 miesiąca życia lateralizacja staje się mniej widoczna. Psycholodzy tłumaczą ten fakt tym, że w okresie przełomu pierwszego i drugiego roku życia nauka chodzenia angażuje w równej mierze pracę obydwu nóg. Dlatego wczesna lateralizacja zanika i pojawia się dopiero wtedy, gdy chód dziecka jest czynnością zautomatyzowaną. Daje więc ona ponownie znać o sobie między drugim a trzecim rokiem życia dziecka, tj. pod koniec okresu poniemowlęcego. Jednak u niektórych dzieci proces lateralizacji może być opóĽniony i osłabiony. W tych przypadkach, czasem nawet na początku okresu szkolnego trudno jest niespecjaliście powiedzieć, czy dziecko jest prawo-, czy lewostronnie zlateralizowane.
Większa sprawność jednej strony ciała od drugiej - jak już stwierdzałem - nie ogranicza się wyłącznie do pracy rąk, choć najwyraĽniej zaznacza się właśnie w czynnościach manualnych. Występuje ona również w przypadku nóg oraz parzystych narządów zmysłów, zwłaszcza oczu. Jeśli chodzi o słuch, to przejawem dominacji stronnej jest m.in. fakt, że jedni ludzie chętniej słuchawkę telefoniczną przykładają do prawego, a inni do lewego ucha. Również, gdy nasłuchują czegoś, kierują w danym kierunku dominujące ucho.
Przeanalizujemy teraz, jakie mogą być typy (rodzaje) lateralizacji. W zależności od tempa procesu lateralizacji spotykamy dzieci wcześnie i póĽno zlateralizowane. W zależności od siły procesu lateralizacji wyróżniamy dzieci silnie lub słabo zlateralizowa-ne. Zaś w zależności od strony, może być dominacja (tzw. formuła lateralizacyina): jednorodna (prawo- lub lewostronnai. skrzyżowana lub nieustalona (czyli obustronność"). W przypadku lateralizacji nieustalonej do końca nie wiadomo, która strona dominuje u człowieka.
Określając formułę lateralizacyjną należy oczywiście wykluczyć wady narządowe tych zmysłów. Wiadomo jest bowiem, że gdy dziecko niedowidzi na jedno oko, to przez dziurkę od klucza będzie spoglądać zawsze okiem zdrowym, sprawniejszym. Podobnie zachowuje się, gdy niedosłyszy na jedno ucho. Wykorzystuje wtedy przede wszystkim ucho sprawniejsze.
Dzieci lewostronnie zlateralizowanych, a więc tych, u których występuje zdecydowana dominacja wszystkich parzystych narządów znajdujących się z lewej strony ciała, nie należy "na siłę" zmuszać do pisania prawą ręką. Osoby leworęczne są wprawdzie w niekorzystnej sytuacji, gdyż - po pierwsze - stanowią znaczną mniejszość w społeczeństwie, a - po drugie - mają utrudnione posługiwanie się różnego rodzaju narzędziami (począwszy od najprostszych nożyczek) - to jednak w ich naturze jest zakodowana silniejsza dominacja prawej półkuli mózgowej. Nie ma co zatem walczyć z ich naturą, a już w żadnym przypadku karać ich za posługiwanie się lewą ręką. Dzieci z dominacją lewostronną, zmuszane do prawej ręki, przechodzą istną gehennę. Biorą wprawdzie do niej długopis, ale ich wysiłek (także mózgu) jest niewspółmierny do efektów. Trzeba sobie zdawać sprawę, że one widzą świat inaczej. Gdy na przykład rysują "z pamięci" kolejkę przed sklepem, to wszystkie osoby na ich rysunku trzymają siatki w lewej ręce. Jeśli więc dziecko jest zlateralizowane lewostronnie, nie powinno się je zmuszać do posługiwania się prawą ręką, gdyż sprawi to, że będzie ono żyło w ciągłym stresie, pod przymusem, w poczuciu winy i zacznie uważać się za kogoś gorszego. Następstwami przestawiania mogę być zaburzenia emocjonalne, lęki, kłopoty z koncentracją, brak samoakceptacji, a wreszcie kłopoty ze sprawnym czytaniem i pisaniem.
Dzieci oburęczne, posługujące się raz jedną, raz drugą ręką, często żadną nie wykonują dobrze danej czynności. Dlatego warto im przyjrzeć się wnikliwie, przeprowadzić badania psychologiczne i ukierunkować w którąś stronę. Warto w tym miejscu wspomnieć, że wśród części rodziców panuje błędne przekonanie, iż lepiej aby ich dziecko było oburęczne niż leworęczne. Nic podobnego! Dziecku wyraĽnie zlateralizowanemu, obojętnie w którą stronę, żyje się łatwiej niż dziecku oburęcznemu. Oburęczność, czyli lateralizacja nieustalona, jest najczęściej przejawem ogólnego opóĽnienia ruchowego dziecka, a w przypadku osób dorosłych wiąże się z zasady z mniejszą sprawnością i precyzją ruchów. Dzieci z nieustaloną lateralizacja mają także trudności w orientacji przestrzennej. Mylą one często prawą i lewą stronę swego ciała i zdecydowanie częściej niż pozostałe popełniają błędy w określaniu strony ciała osoby stojącej naprzeciwko. I tak, gdy wszyscy robią "w lewo zwrot", te dzieci nie są zdecydowane, w którą stronę należy się odwrócić, często robiąc zwrot w przeciwnym kierunku. Mają też trudności z właściwym wskazaniem stron świata oraz z orientacją w nowym mieście i w lesie.
Ze względu na póĽniejsze konsekwencje szkolne, poza dziećmi typowo leworęcznymi (lewostronnymi) psychologów interesują również dzieci, u których występują następujące rodzaje lateralizacji skrzyżowanej: dominujące lewe oko i prawa ręka oraz dominujące prawe oko i lewa ręka. Dzieci o takich formułach lateralizacyjnych mają najczęściej dość duże trudności z początkową nauką czytania i pisania.
Copyright © 2003-2010 | Wszelkie Prawa Zastrzeżone